AdAfter The after word on ads & ad business / Reklamlar ve reklamcılığın ardından…

Türk Lirası’nın Yeni Simgesi: Kaş Yaparken Göz Çıkarma

05.04.2012 · Posted in Branding & Identity Design

Yakın zamanda TCMB yeni Türk Lirası amblemininin tanıtımını yaptı. Bu amblemin güzel ya da çirkin olup olmadığını tartışmayacağım. Bu son derece sübjektif bir konu. Yapan beğenmiş yapmış, alan da beğenmiş almış. Yeteri kadar tanıtımı yapılırsa başta herkes benimsememiş olsa bile zamanla kanıksanır. Hele hele Ermeni alfabesinden bir harfe benzediği iddiası falan saçmalığın daniskası.

Ancak bu, yeni simgenin doğruluğunu ve doğru kullanımını tartışmayacağız anlamına gelmemeli.

Algı sorunu var

Bugüne dek kullandığımız “TL”, Türk Lirası’nın hem kısaltması, hem de işareti, simgesiydi. Yani TL için kısaltmadan simgeleştirdiğimiz bir logoydu diyebiliriz.

Yeni işaret  ise Türk Lirası için yeni bir simge olarak sunulmasına rağmen algı haliyle TL’nin yeni simgesi şeklinde oldu. ¨ işareti şeklen küçük t harfinden türemiş gibi algılandığı için bunu TL olarak veya Türk Lirası olarak algılamakta biraz zorlanıyoruz. Ya da 500 yazarken ister istemez 500 Türk Lirası, 500TL değil, 500t şeklinde algılıyoruz.

Örneğin $ özellikle Amerikan Doları’nı değil sadece doları temsil eden bir işaret. Avrupa Birliği para birimi Euro’nun sembolü € daha önce yerleşik algısı olmayan yepyeni bir para birimi markası olarak sunulduğu için algıda herkes bunu euro/avro olarak benimsemekte bir sıkıntı çekmedi.

Yeni işaretin ya büyük T ve L’yi daha belirgin şekilde temsil etmesi, ya da Türk Lirası değil de Lira yerine geçecek L’den türemiş bir işaret olması belki daha doğru olurdu. Neticede 500 için Beş Yüz Türk Lirası demek uzun gelecek, ’yi TL kısaltmasının simgesi olarak algılamakta da zorlanacağız, yeni işaret kafamızdaki eski işaretle çarpışacak…

Kullanım zorluğu yaygınlaşmasına engel

 işaretinin henüz Türkçe karakter seti standardı ISO/IEC 8859-9’de veya Unicode bir karşılığı da yok. Başvurulduğu veya başvurulacağı söyleniyor. Ancak bu süreç kullanımın yayılmasıyla birlikte yaklaşık 5 yılı bulabilir. Henüz MS Excel’de bile rakamları formatlarken bu simgeyi kullanamıyoruz. Bu blog yazısını yazarken  simgesini resim olarak eklemek zorundayım. Dolayısıyla bu durum, Internet yayıncılığında da, masaüstü yayıncılıkta da çok büyük sıkıntı. Bu da benimsenmesini, tabana yayılmasını zorlaştıran bir unsur. Bilgisayarınızda AbakuTLSymSans yüklü olması ve TL yerine bu karakterde tanımlı özel  simgesini kullanmanız gerek. Ancak metin ve rakamlarınız örneğin Arial iken para biriminin AbakuTLSymSans olması anlamsız kullanım zorluklarını beraberinde getiriyor. Zira bir metin yazıp yazı karakterini sonradan değiştirmeye kalktığınızda elle formatladığınız ’ler uçarak yerini ¨ işaretlerine bırakıyor.

Fontlarla uyumsuz şekilde hatalı kullanılıyor

Bir diğer sıkıntı da yine bu simgenin belirli bir font temel alınarak tasarlanmış olmasından kaynaklanıyor. Başlangıç açısından aslında bunda bir sakınca yok. Ancak ASCII / ISO standartlarına yerleşik para birimi işaretleri yazı karakterinden bağımsız işaret tasarımlarıdır. Dahil oldukları yazı karakterinin tipografik özeliklerine göre yeniden şekil alırlar.

 simgesinin teknik çizimini incelediğimizdeyse bunun oldukça zor olduğunu, işaretin pek de taşınabilir düşünülmediğini, daha ziyade sabit bir logo gibi tasarlandığını görüyoruz. Örneğin bu işareti tasarımına sadık şekilde Helvetica Neue’ye uygun et kalınlığında kullanırsak para birimi simgesi rakamın “cap-height” değerini %64 aştığını görüyoruz. Aynı boyda kullanıldığında ise zayıf ve uyumsuz kalıyor. Tırnaklı veya daha kalın yazı karakterlerinde ise garabet iyice artıyor.

Tasarımcılar ve grafikerler bu yeni simgeyi kullanırken mutlaka para biriminin yazı karakterine uyarlamalılar. Gerekirse tek çizgiyle, gerekirse teknik çizimini deforme ederek… Aksi taktirde ortaya grafik olarak uyumsuz görüntüler çıkması kaçınılmaz.

Eski Köye Yeni Adet

TCMB’ye bir büyük eleştirim ise işgüzarlık yapıp para biriminin anglosakson geleneğe uygun şekilde rakamın önünde boşluksuz kullanılması gerektiği yönünde bir dayatmaya kalkışmaları. Türkçe’de tarihi Amerikalılar gibi 12/18 gibi yazmadığımız, para birimini de rakamın önüne koymayız. Dünyada da böyle bir zorunluluk veya uyulması gereken bir standart yok. Örneğin İspanya ve Vietnam para birimini rakamın sağında kullanıyorlar. Yazı veya tablo hangi dildeyse rakamlar da o dilin kurallarına göre düzenlenir.

TCMB’nin yaptığı üstüne vazife olmayan bir işgüzarlık. Avrupa Merkez Bankası bile bunu dikte etmemiş. Hiç bir işlevsel gerekliliği ve teknik açıklaması da yok. Biraz durumdan vazife çıkarmışlar ve  resmen halt etmişler.

Bu arada bizim neden sağda kullandığımız ise ayrı bir araştırma konusu, bence bunun sebebi eskiden Arapça alfabe kullanılması ve bugün kullandığımız rakamların da Arap alfabesinden gelmesi olabilir. Belki İspanyollar da bu yüzden, (Arap etkisi) sağda kullanıyorlardır.

 

Cem Argun.-

No related posts.

Related posts brought to you by Yet Another Related Posts Plugin.

One Response to “Türk Lirası’nın Yeni Simgesi: Kaş Yaparken Göz Çıkarma”

  1. Kadir Garipoğlu says:

    Merhaba,

    Yazını okudum ve çok haklı olduğunuz ortada, bende aynen böyle düşünüyorum, ancak yazınızın başında ermeni alfabesine benzediği saçmalık gibi bir cümle kurmuşsunuz fakat harfine değil bizzat ermeni para birimi simgesinin tesr çevirilmiş hali bu simgede… Bence ilkten birinci seçilen ama sonradan her nedense! ikinciliğe atılan tasarım çok daha anlamlıydı… Neyse sizde demişsiniz ya satan memnun alan memnun… Ama ben bu işareti görünce sadece t şeklinde okuyorum (ister istemez) …

Leave a Reply

Switch to our mobile site