AdAfter The after word on ads & ad business / Reklamlar ve reklamcılığın ardından…

Sihirbaz Karamehmet evdeki prizden hızlı internet mi çıkaracak?

01.01.2011 · Posted in Türkçe

İstanbul, 1 Ekim 2010 (güncelleme 1 Ocak 2011), Cem Argun.-

[Güncelleme: Aşağıdaki yazıyı sıcağı sıcağına 1 Ekim 2010’da yazmıştım. Önce nerde yayınlayacağım konusunda kararsız kalmış, sonra da pişsin diye üstüne yatıp kendime saklamıştım. Geçen 3 aylık zaman diliminde önemli gelişmeler oldu. Bu yazı şimdi daha da önemli bir hal aldı. Güncellemeleriyle yeni yılın ilk yazısı bu olsun. Her ne kadar bu yazı doğrudan bir AdAfter konusu olmasa da neticede teknoloji ve iletişimdeki yenilikler reklamın ve reklamcılığın yeniden tanımlanmasına sebep oluyor.]

Elektrik

EPDK tarafından Ağustos ayı başında düzenlenen elektrik dağıtım ihalesinde, Mehmet Emin Karamehmet ve Mehmet Kazancı konsorsiyumu 4.9 milyar dolarlık rekor fiyat karşılığında Bedaş (İstanbul Avrupa Yakası) ve Gediz (İzmir) Elektrik Dağıtım şirketlerinin işletmesini 25 yıllığına kazanmıştı (http://goo.gl/w2Zq).

Toplamda 6.35 milyon aboneyi kapsayan bu ortaklıkta, Karamehmet ve Kazancı  abone başına maliyeti çekinmeden 770 dolara taşımışlardı. Kamuoyunda ve ilgili çevrelerde şaşkınlıkla karşılanan bu fiyata önce kimse anlam veremedi. Oysa sihirbazlık derecesinde vizyoner işadamı Karamehmet’in mutlaka bir bildiği olmalıydı.

[Güncelleme: MMEKA konsorsiyumu, 7 Aralık 2010’da gerçekleşen ihalede 2.2 milyon aboneli İstanbul Anadolu Yakası (AYEDAŞ) elektrik dağıtım ihalesini de 1 milyar 813 milyon TL bedelle kazanarak, 8.55 milyon elektrik abonesine ulaşmış oldu. Abone başı ortalama maliyet de 785 dolara ulaştı. Her ne kadar Rekabet Kurumu Mehmet Kazancı’nın Aksa’daki azınlık hissedarlığından dolayı “hakim durum” iddiasıyla problem çıkaracak gibi gözükse de, bunun mutlaka bir çözümü olacaktır.]

İlk akla gelen, kurduğu ve halen ortak olduğu şirketlerle Türk Telekom’la ses, data ve mobil iletişimde kıran kırana bir rekabet içindeki Karamehmet’in güç hatları üzerinden genişbant veri iletişimi fırsatını değerlendirebileceğiydi. Ancak bu teknoloji uzun zamandır verimsiz ve başarısız olarak nitelendiriliyordu. Ayrıca acaba söz konusu ihale bu tür bir hizmete uygun muydu? Gelişmeleri merak etmiş ancak bir türlü araştırma fırsatım olmamıştı.

Cevaplar kısmen 1 Ekim 2010 tarihli Habertürk gazetesinde Olcay Aydilek’in EPDK haberi içinde gizliydi. Gazeteye göre işletme hakkı devir sözleşmesi içinde yer alan madde aynen şöyle:

“Şirket elektrik dağıtım şebekesi üzerindeki  bilgi ve ses aktarımını sağlayan teknolojiyi (güç hattı iletişimi) her türlü sorumluluk kendisine ait olmak üzere ve bu konudaki her türlü izin, onay, ruhsatın alınması ile bütün ücret, masraf, vergi, resim, harç ve sair giderlerin karşılanması kaydıyla kullanabilir.”

Malesef EPDK’nın internet sitesinde (www.epdk.gov.tr) bu sözleşmeye şeffaf şekilde ulaşmak mümkün değil. Sözleşme kapsamında bu tür faaliyet dışı hizmetler için bir gelir paylaşımı da öngörülmüş müydü bilemiyorum ama, yine Habertürk’ün aynı haberine göre EPDK yeni bir düzenlemeye giderek bu gelirlerin işletmeci şirketle yarı yarıya paylaşılmasını öngörmekteymiş. EPDK payına düşen gelir de elektrik tarifesine yansıtılacak ve elektrik fiyatı bu ölçüde ucuzlayacakmış.

ieee-logoHaberi okur okumaz Google’da sıkı bir araştırmaya giriştim ve tahmin ettiğim bilgiye eriştim. 2010 yılı Nisan ayında IEEE (Institute of Electrical and Electronical Engineers-Elektrik Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) elektrik hatları üzerinden genişbant internet erişimi standardı IEEE P1901’i %81 kabul oyuyla büyük bir endüstri desteğiyle onaylamış (http://goo.gl/u6KP). IEEE, popüler olarak WI-FI (IEEE 802.11) ve eternet (IEEE 802.3) diye bildiklerimiz de dahil olmak üzere bir çok iletişim protokolü ve elektronik standardını belirleyen dünyanın en büyük tekno-profesyonel kuruluşlarından biri.

BPL (broadband powerline) veya PLC (powerline communication—güç hattı iletişimi) diye tanımlanan bu teknoloji 1990’lı yıllardan bu yana bilinmesine rağmen temelde güç hatlarındaki sinyal gürültüsü sebebiyle verimsiz olarak niteleniyordu.  2000’li yılların başında heyecanla hayata geçen bir çok pilot proje bu sebeple büyük hayal kırıklığı yaratmıştı.

A349x580y1000

Son yıllarda ön plana çıkan yeşil enerji trendiyle, enerji şirketleri araştırma geliştirme çabalarını elektrik dağıtımını optimize edecek Smart Grid (akıllı şebeke) teknolojilerine odakladı. Güç şebekesinin kullanımının şebeke üzerinden veri iletişimi yoluyla denetlenmesine yönelik çalışmalar esnasında ileri sinyal işleme ve yarı iletken teknolojilerinin de geliştirilmesiyle genişbant internet erişimi alanında da büyük gelişmeler kaydedildi. (http://goo.gl/qmzm)

A34Ax580y1000

Sonuç olarak, IEEE P1901 standardı evimizdeki prizden 100 mbps üzerinde simetrik veri iletişimi hizmeti alabilmemizi öngörüyor. Yani bugün Superonline’ın sınırlı bölgelerde fiber optik teknolojisiyle 100 mbps’e kadar verdiği hizmetin de üzerinde bir hız vaad ediyor.

[Güncelleme: 31 Aralık 2010’da İngiltere’nin Liverpool şehri 1000 eve elektrik hatları üzerinden deneme amaçlı 200 Mbps internet erişimi sağlanacağını duyurdu. (http://goo.gl/CuxoL http://goo.gl/Bl2A9) Bu makalelerde de akıllı sayaç (smart meter) ve akıllı şebeke (smart grid) dönüşümün bu alanda büyük bir fırsat yarattığı açıkça belirtiliyor.]

BTK’nın 2010 2. çeyrek verilerine (http://goo.gl/mRfl)  göre Türk Telekom’un telefon hatları üzerinden sağladığı xDSL altyapısını kullanan 6.46 milyon abonesi var. İşte Karamehmet de sadece bu ihaleyle bir anda 6.35 milyon potansiyel genişbant abonesi haneye ulaşmış oluyor. Türk Telekom altyapısını kullanan abonelerin yarısına yakını 1 mbps, diğer yarısı da 8 mbps hizmet alıyor. Üstelik sırasıyla 45 TL ve 99 TL gibi oldukça pahalı tarifeler söz konusu (http://goo.gl/IZmq). Turkcell bünyesinde 100 mbps’e kadar genişbant hizmeti veren Superonline’ın fiber optik abone sayısı ise, altyapı zorluğu ve yatırım maliyeti gibi engeller sebebiyle henüz 100 bin haneyle sınırlı. Superonline, abonelerine sadece genişbant internet hizmeti değil aynı zamanda mevcut sabit hat numaralarıyla ses hizmeti de verebiliyor. Ancak İstanbul’un yokuşlu daracık sokaklarına ya da nüfus yoğunluğunun düşük olduğu yerleşim merkezlerine fiber optik ses ve data hizmeti götürmek akılcı değil. Bu durum bugüne kadar Superonline’ın rekabet avantajını ve büyüme potansiyelini önemli ölçüde engelleyen unsurlardan biri olarak dikkat çekiyordu. Karamehmet’in enerji piyasasındaki son atağı Superonline, Turkcell ve Digiturk için ses, data ve görüntü iletişiminde büyük bir rekabet avanatajı sağlayacağa benziyor. Rekabetin sayesinde de genişbant erişim hizmeti fiyatlarının ciddi şekilde ucuzlayacağını öngörmek mümkün.

İnternet abonesine elektrik bedava!

Bedavaya gelmese de internet abonesine elektriğin indirimli olması teorik olarak mümkün. Bugün Superonline’ın hizmet bölgelerinde 20, 50 ve 100 mbps’e kadar limitsiz geniş bant erişimi sırasıyla 69 TL, 99 TL ve 199 TL (http://goo.gl/NzuZ) . Aynı bölgelerde ortalama bir evin elektrik tüketiminin de 50-75 TL arasında olduğu düşünülürse, Karamehmet’in bir ihaleyle iki kuş vurduğu söylenebilir.

PLC (güç hattı iletişimi) teknolojisiyle 100 mbps üzeri hızlarda internet erişimi hizmetinin ekonomik olarak sadece 5 yıl ömrü olduğunu ve 5 yıl içinde bu teknolojinin yerini çok daha hızlı Wimax veya muadili başka bir kablosuz teknolojiye terkedeceğini varsayalım. Yine bu süre içinde rekabet ortamına bağlı baskılarla genişbant erişim hizmetinin her yıl %20 oranında ucuzlayacağını varsayalım.  Oldukça tutucu bu varsayımlardan hareketle bile Karamehmet güç hatları üzerinden hzimet verdiği bir haneden bu dönemde en az 2-3 bin dolar ek gelir yaratabilir. EPDK’nın düşündüğü gelir paylaşımı modeliyle, ayda 160 TL’ye 100 mbps internet erişimi alan bir hane de, elektrik faturası üzerinden bunun yarısı oranında (80 TL’ye kadar) indirim bekleyebilir, hatta teorik olarak elektrik kullanımı bedavaya gelebilir. Elbette bu işin şakası. Güç hattı iletişimi abonelerinden elde edilen gelir, tüm elektrik abonelerin tarifesine indirim olarak yansıyacağı için faturalara son derece cüzi şekilde yansıyacaktır. Ayrıca hepimiz EPDK tarafından tahsil edilen gelir payının elektriği ucuzlatmak yerine kaçak kullanımı veya bütçe açığını finanse edeceğini gayet iyi biliyoruz.

İhalelerde gerçekleşen 700 dolarlık abone başı bedeli, olası teknolojik yatırım ve ruhsat bedelleriyle kabaca 1.000 dolar olarak ön görsek bile, Karamehmet’in kaba hesapla da, ince finansal hesapla da 1 koyup en az 3 alacağını öngörmek mümkün.

Ayrıca çok yakın gelecekte elektrik direklerine FCC’nin geçtiğimiz günlerde yeni onayladığı (http://goo.gl/JyBh) “lisanssız” uzun menzilli kablosuz geniş bant spektrumu (54-698 MHz) nam-ı diğer Super Wifi routerlardan koyarak mobil cihazlara verilebilecek mobil ses ve data hizmetlerini de hesaba katarsanız Karamehmet elektrikten yeni bir Turkcell daha çıkarabilir.

Bu arada hali hazırda Metronet markasıyla bu hizmeti sunan bir şirket olduğu da araştırmacı gözlerden kaçmıyor. Sancak ailesinden (Ethem Sancak) Özer Sancak’ın yönetim kurulu başkanı olduğu Metronet İletişim Teknoloji AŞ, 4.4 milyon TL sermayeyle Haziran 2009’da kurulmuş. Bu alanda hizmet veren tek şirket olması varsayımı ve güncel BTK verilerinden hareketle güç hatları üzerinden hizmet verdiği 1.434 abonesi olduğu düşünülebilir. Metronet, İstanbul’da Hadımköy, Küçükçekmece, Büyükçekmece, Beylikdüzü, Esenyurt, Silivri, Zeytinburnu, Kartal, Maltepe, Pendik, Tuzla, Ümraniye, Ataşehir’de; ayrıca yine Ankara, İzmir, Manisa ve Tekirdağ’da güç hatları üzerinden 10 mbps’e kadar ses ve data hizmeti verdiğini belirtiyor. Ancak geniş bir coğrafi kapsama alınında 1,5 yılda sadece 1.500 civarı aboneyle sınırlı kalmış olması düşündürücü. Mevzuat ve yasal engeller nedeniyle iddia ettikleri hizmetleri güç hatları üzerinden vermekte sorun yaşamış olmalılar.

Operatörlerin tahtı tehlikede, imtiyaz Facebook’da

Ayrıca çok yakın gelecekte elektrik direklerine FCC’nin geçtiğimiz günlerde yeni onayladığı “lisanssız” uzun menzilli kablosuz geniş bant spektrumu (54-698 MHz) nam-ı diğer Super Wifi routerlardan koyarak mobil cihazlara verilebilecek mobil ses ve data hizmetlerini de hesaba katarsanız Karamehmet elektrikten yeni bir Turkcell daha çıkarabilir.

Zaten lisanssız Super Wifi varken Wimax lisansı kimin umurunda olur ki! Tabi belki de Super Wifi teknolojisi uzun menzilde 80 mbps’e, kısa menzilde 400-800 mbps’a kadar hızlarla ses, data, sabit, mobil tüm operatör imtiyazlarını çökertebilir. Öyle ya sesli ve görüntülü görüşmek isteyeceğiniz herkes Facebook’da değil mi?

[Güncelleme: iOS ve Android temelli akıllı telefonlarda WhatsApp (http://goo.gl/5tWBV), Viber (http://goo.gl/HrxvN)  ve Tango (http://goo.gl/og9nN) gibi uygulamalarda büyük bir patlama oldu. Varsa Wi-Fi, yoksa 3G kullanan ücretsiz bu uygulamalar operatörü büyük ölçüde baypas ederek, mesajlı, sesli ve görüntülü iletişimde çığır açıyorlar. Faturalı akıllı telefon sahipleri, şimdiden telefon rehberlerinde numarası kayıtlı isimlerin %20-25’ine bu uygulamalarla ulaşabiliyor ve bu oran her geçen gün artıyor. 2011’de Facebook’un bu uygulamalardan en azından birini satın alarak mobilde elini güçlendireceğini öngörmek mümkün. Elbette böyle bir ortamda Turkcell’in de hakim operatör konumu da her geçen gün önemsizleşecek, alternatif yaygın erişim teknolojileri yerleşene dek Vodafone ve Avea’nın rekabetçi data stratejileri devreye girecektir. Önümüzdeki 3 yıl içinde operatörülerin büyük ölçüde mobil veri erişimi sağlayan ISP’ler haline geleceği kehaneti çok da yanlış olmaz.]

Cem Argun.- Twitter: @cargun

No related posts.

Related posts brought to you by Yet Another Related Posts Plugin.

2 Responses to “Sihirbaz Karamehmet evdeki prizden hızlı internet mi çıkaracak?”

  1. Süper araştırma, çok başarılı öngörü.
    Takipteyiz :)

  2. Çok iyi bir araştırma ve güzel bir derleme olmuş tebrik eder, bu tür yazıların devamını dilerim.

Leave a Reply

Switch to our mobile site